{"id":4018,"date":"2021-10-11T21:45:29","date_gmt":"2021-10-11T19:45:29","guid":{"rendered":"https:\/\/alians.t44.pl\/?page_id=4018"},"modified":"2024-08-08T11:31:05","modified_gmt":"2024-08-08T09:31:05","slug":"piekno-a-nasze-domu-cz-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/alians.eu\/en\/piekno-a-nasze-domu-cz-2\/","title":{"rendered":"Beauty and our homes part. 2"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
autor: mgr Mieczys\u0142aw Aleksander Sowi\u0144ski<\/div>\n
\n

Fot. nr 3: Projekt \u201eTyberiusz\u201d dom jednorodzinny \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r. Kolejno od lewej: front budynku i rzut parteru<\/p>\n

Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o w wra\u017ceniach i odczuciach, kt\u00f3re mieli\u015bmy podczas ogl\u0105dania pierwszego projektu z fotografii nr 1. Kolejne nie zaskakuj\u0105 nas niczym szczeg\u00f3lnym, a zw\u0142aszcza nie odnajdujemy w nich dodatk\u00f3w, kt\u00f3re nie spe\u0142niaj\u0105 w budynku \u017cadnej funkcji, a jedynie stanowi\u0105 element dekoracyjny. Przyk\u0142adem takiego dodatku mog\u0105 by\u0107 schody projektu \u201eTyberiusz\u201d na fotografii numer 3. Zar\u00f3wno taras na ty\u0142ach domu oraz schody wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego to dla niekt\u00f3rych mog\u0142oby stanowi\u0107 zb\u0119dny wydatek i domaga\u0107 si\u0119 uproszczenia. Ale jak\u017ce bardzo s\u0105 one potrzebne z estetycznego punktu widzenia! S\u0105 to kosztowne dodatki, ale jak\u017ce potrzebne dla z\u0142agodzenia ostrych i krzykliwych kszta\u0142t\u00f3w pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci budynku. SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n

<\/a>2.2 Aspekt estetyczny<\/b><\/p>\n

O momencie, w kt\u00f3rym zacz\u0119to dba\u0107 o zewn\u0119trzny wizerunek dom\u00f3w jednorodzinnych, nie mo\u017cemy nic z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107. W historii architektury nie mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 takiego okresu, w kt\u00f3rym zacz\u0119to zabiega\u0107 o ukazywanie warto\u015bci estetycznych w budynkach mieszkalnych. Najstarsz\u0105 i najbardziej znan\u0105 nam cywilizacj\u0105 jest cywilizacja egipska. Faraoni uznawani byli za bog\u00f3w, a ich domy by\u0142y wspania\u0142ymi pa\u0142acami, w kt\u00f3rych funkcjonalno\u015b\u0107 miesza\u0142a si\u0119 z pi\u0119knem. S\u0142owo \u201efaraon\u201d oznacza\u0142o \u201ewielki dom\u201d (per-aa) i s\u0142u\u017cy\u0142o do okre\u015blenia pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego. Buduj\u0105c dom dla faraona, budowano go r\u00f3wnie\u017c dla czczonego boga, za kt\u00f3rego uwa\u017cano r\u00f3wnie\u017c faraona. Podobny schemat w\u0142adcy pomaza\u0144ca bo\u017cego lub nawet boga, mo\u017cna odnale\u017a\u0107 u wielu innych narod\u00f3w. Z biegiem czasu tak zwane sacrum, cze\u015b\u0107 oddawana bogu, zacz\u0119\u0142o zlewa\u0107 si\u0119 z profanum, budowanie zgodnie z potrzebami w\u0142adcy, a nie bo\u017cka-w\u0142adcy. Gdy zacz\u0119to dba\u0107 o warto\u015bci estetyczne budynku nie ze wzgl\u0119du na osob\u0119 mieszkaj\u0105cego         w nim boga, ale ze wzgl\u0119du na cz\u0142owieka, to w\u0142a\u015bnie ten moment, moim zdaniem, uzna\u0107 nale\u017cy za pocz\u0105tki architektury dom\u00f3w mieszkalnych.<\/p>\n

Dlaczego w\u0142a\u015bnie ten moment by\u0142 prze\u0142omowy? Zgodnie z wcze\u015bniej przyj\u0119t\u0105 definicj\u0105 domu jednorodzinnego, czyli og\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c, budynku mieszkalnego, powinien on nie tylko zaspokaja\u0107 potrzeby mieszkaniowe, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 spe\u0142nia\u0142y jaskinie  i sza\u0142asy lud\u00f3w prehistorycznych, ale r\u00f3wnie\u017c potrzeby estetyczne cz\u0142owieka. Takie to potrzeby zacz\u0119\u0142y by\u0107 zaspokajane w momencie opisanego wcze\u015bniej po\u0142\u0105czenia sacrum      z profanum.<\/p>\n

Podobnie jak niegdy\u015b, tak i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie dbanie o warto\u015bci estetyczne budynk\u00f3w jednorodzinnych nale\u017cy do przywileju zamo\u017cniejszej klasy naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nieustanne zabieganie o ci\u0119cie koszt\u00f3w doprowadzi\u0142o do tego, \u017ce o pi\u0119knie budynku rozmawia si\u0119 na poziomie doboru kolor\u00f3w elewacji, urz\u0105dzenia dzia\u0142ki<\/a> wok\u00f3\u0142 budynku, czy kszta\u0142tu i koloru dach\u00f3wki. Budynki s\u0105 kanciaste i, mimo swej m\u0142odo\u015bci, niejednokrotnie szpec\u0105. Wydzia\u0142y architektury wydaj\u0105 warunki zabudowy, w kt\u00f3rych sprawa wygl\u0105du zewn\u0119trznego nie jest traktowana z nale\u017cyt\u0105 staranno\u015bci\u0105. Zreszt\u0105 trudno si\u0119 spodziewa\u0107, by urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi dbali o estetyk\u0119 powstaj\u0105cych budowli, gdy nadrz\u0119dnym ich celem jest przestrzeganie prawa, w kt\u00f3rym nic nie m\u00f3wi si\u0119 o estetyce poza obowi\u0105zkiem dbania o czysto\u015b\u0107 i porz\u0105dek wok\u00f3\u0142 budynku.<\/p>\n

Innymi jeszcze osobami \u2013 opr\u00f3cz urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych \u2013 maj\u0105cymi znaczny wp\u0142yw na pi\u0119kno wsp\u00f3\u0142czesnych budynk\u00f3w jednorodzinnych s\u0105 architekci, plani\u015bci, ich organizacje zawodowe, wyk\u0142adowcy akademiccy oraz pisarze. Do tych ostatnich mi\u0119dzy innymi nale\u017cy David Watkin \u2013 wyk\u0142adowca historii architektury na uniwersytecie  w Cambridge, autor wielu publikacji. Oto w jaki spos\u00f3b opisuje obecne trendy   w architekturze:<\/p>\n

\u201eTo oczywiste, \u017ce stoj\u0105c u progu nowego tysi\u0105clecia zastanawiamy si\u0119, jak powinna wygl\u0105da\u0107 ta nowa era. Wydaje si\u0119, \u017ce przed architektur\u0105 stoj\u0105 trzy zasadnicze mo\u017cliwo\u015bci: wci\u0105\u017c kwitn\u0105cy postmodernizm, z krzykliw\u0105, \u017cartobliw\u0105 dekoracj\u0105 dodan\u0105 jako komercyjne opakowanie, architektura high-tech ze swym ci\u0105g\u0142ym eksponowaniem technologii bliskich science-fiction i, w ko\u0144cu, powr\u00f3t do tradycyjnej architektury zakorzenionej w ponadczasowych j\u0119zykach: wernakularnym i klasycznym. Wszystkie te trzy typy, czasami ze sob\u0105 \u0142\u0105czone, maj\u0105 swoich zwolennik\u00f3w.\u201d [17]<\/a><\/p>\n

Wszyscy wy\u017cej wymienieni \u2013 urz\u0119dnicy, architekci, arty\u015bci i inni \u2013 nie potrafi\u0105 jednym g\u0142osem opowiedzie\u0107 si\u0119 za t\u0105 sam\u0105 definicj\u0105 pi\u0119kna, a co wi\u0119cej, powszechnym jest przekonanie o jej nie definiowalno\u015bci. Otaczaj\u0105cy nas krajobraz teren\u00f3w zabudowanych cz\u0119sto przypomina t\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w. Czy od dzisiejszych inwestor\u00f3w mo\u017cna domaga\u0107 si\u0119 budowania budynk\u00f3w nie tylko funkcjonalnych, ale r\u00f3wnie\u017c estetycznie warto\u015bciowych? Przywo\u0142uj\u0105c tu kantowsk\u0105 definicj\u0119 pi\u0119kna, oraz jego za\u0142o\u017cenie wzgl\u0119dnie obiektywnego sensus communis subiektywnie pomy\u015blanego w s\u0105dzie smaku, powinni\u015bmy domaga\u0107 si\u0119 od wsp\u00f3\u0142czesnych budowniczych, aby ich budynki by\u0142y estetycznie warto\u015bciowe.<\/p>\n

Przy wyborze projektu g\u0142\u00f3wnie kierujemy si\u0119 jego cen\u0105. A wi\u0119c ju\u017c na samym wst\u0119pie dokonuje si\u0119 pewna weryfikacja naszych marze\u0144 o budowie wy\u015bnionego przez nas domu. Wizja zap\u0142aty dziesi\u0119ciokrotnie wi\u0119kszej kwoty za czyj\u0105\u015b intelektualn\u0105 prac\u0119 potrafi wybudzi\u0107 niejednego inwestora ze snu. Pisa\u0142a o tym pod koniec sierpnia Gazeta Wyborca w artykule pod tytu\u0142em Co si\u0119 podoba Polakom Je\u015bli dom, to dworek z balkonem. [18]<\/a><\/p>\n

Stawiane przez nas domy jednorodzinne pozbawione zosta\u0142y jakichkolwiek dodatk\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 sens jedynie z estetycznego punktu widzenia, natomiast funkcjonalnie w og\u00f3le si\u0119 nie sprawdzaj\u0105. Szkoda nam wydawa\u0107 pieni\u0105dze na wymy\u015blnie pozwijane filary, czy roz\u0142o\u017cyste schody owite balustradami w kszta\u0142cie lian.<\/p>\n

Prowadzenie rozwa\u017ca\u0144 nad donios\u0142o\u015bci\u0105 warto\u015bci estetycznych architektury bez zwr\u00f3cenia uwagi na ich konieczn\u0105 relacj\u0119 z aspektem funkcjonalnym budynku by\u0142oby b\u0142\u0119dem. To jak budynek wygl\u0105da jest r\u00f3wnie istotne, jak i to, do czego s\u0142u\u017cy, jakie spe\u0142nia cele. Na temat nieroz\u0142\u0105czno\u015bci tych dw\u00f3ch funkcji Roger Scruton pisze:<\/p>\n

\u201eWielu mo\u017ce jeszcze w\u0105tpi\u0107, w tym stanie naszych rozwa\u017ca\u0144, \u017ce warto\u015bciom estetycznym mo\u017ce by\u0107 dane centralne miejsce w naszym do\u015bwiadczeniu, do kt\u00f3rego jeste\u015bmy zmuszeni, jako istoty my\u015bl\u0105ce, by zgodzi\u0107 si\u0119 z nasz\u0105 moralno\u015bci\u0105. Dlatego pytamy po co nam warto\u015bci estetyczne? Konstruktywista m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107, \u017ce warto\u015bci estetyczne dotycz\u0105 \u2018tego jak co\u015b wygl\u0105da\u2019, kiedy dla niego wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105 jest \u2018jakie jest jego prawdziwe przeznaczenie\u2019, lub \u2018co to tak naprawd\u0119 robi\u2019. [\u2026] Nie ma jasnego rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy \u2018jak co wygl\u0105da\u2019, \u2018jakie jest jego przeznaczenie\u2019 i \u2018co potrafi\u2019. W sztuce budowania, rozwa\u017cania nad tym \u2018jak co\u015b wygl\u0105da\u2019 i uzasadnionym zrozumieniem ko\u0144ca czyjego\u015b dzia\u0142ania, s\u0105 nieroz\u0142\u0105czne.\u201d[19]<\/a><\/p>\n

To jak budynek wygl\u0105da jest r\u00f3wnie wa\u017cne jak to do czego s\u0142u\u017cy, to co czujemy patrz\u0105c na jego zewn\u0119trzn\u0105 form\u0119 jest tak samo istotne jak zrozumienie przez nas poj\u0119\u0107, kt\u00f3re le\u017c\u0105     u jej podstaw.  SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n


<\/a>Rozdzia\u0142 III.<\/b><\/p>\n

Linia prosta, ko\u0142o i linia falista w przyrodzie oraz architekturze<\/b><\/p>\n

 <\/b><\/p>\n

3.1 Jakie mamy linie i gdzie wyst\u0119puj\u0105<\/b><\/p>\n

Ka\u017cd\u0105 figur\u0119 da si\u0119 opisa\u0107 za pomoc\u0105 linii. Co do ich istnienia nikogo nie trzeba przekonywa\u0107. Problem zaczyna si\u0119, gdy chcemy kt\u00f3r\u0105\u015b z obserwowanych linii opisa\u0107. Bez wi\u0119kszego zag\u0142\u0119biania si\u0119 w temat i bazuj\u0105c na matematycznej wiedzy wielu z nas uzna za fakt istnienie linii prostej oraz ko\u0142a. Dla niekt\u00f3rych s\u0105 to podstawowe kszta\u0142ty, dzi\u0119ki kt\u00f3rym da si\u0119 opisa\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107. Uczymy si\u0119 o nich w szko\u0142ach i od najm\u0142odszych lat wpaja si\u0119 nam ich istnienie. Lecz tak naprawd\u0119, s\u0105 one jedynie wyobra\u017ceniem i naszym nierealnym uproszczeniem otaczaj\u0105cej nas rzeczywisto\u015bci.           Z obserwacji i po g\u0142\u0119bszym zastanowieniu si\u0119 wiemy, \u017ce nie ma czego\u015b takiego jak linia prosta i ko\u0142o, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105 pewn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107. W otaczaj\u0105cym nas \u015bwiecie nie ma \u017cadnej doskona\u0142o\u015bci, a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 nie ma tam czego\u015b doskonale prostego czy p\u0142askiego. Wszystko co obserwujemy po wnikliwszej analizie okazuje si\u0119 by\u0107 cho\u0107 troch\u0119 zakrzywione, lub cho\u0107 troch\u0119 nier\u00f3wne.<\/p>\n\n\n\n
<\/td>\n <\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Fot. nr 4: Linia falista. \u0179r\u00f3d\u0142o: G. Deleuze, The Fold: Leibniz and the Baroque, Minnesota Press Minneapolis 2004, s. 15.<\/p>\n

Pr\u00f3cz linii wywodz\u0105cej si\u0119 z \u015bwiata hipotetycznego, nierealnego, istnieje jeszcze jeden rodzaj linii: linia falista. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105, \u017ce linia falista jest pochodn\u0105 linii prostej i ko\u0142a i nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o istnieniu osobnego bytu, takiego jak linia falista.<\/p>\n

Natomiast ja stoj\u0119 na stanowisku, \u017ce istnieje jedynie jedna linia: falista.  Jej przyk\u0142ady mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w otaczaj\u0105cej nas rzeczywisto\u015bci, natomiast linia prosta oraz ko\u0142o s\u0105 idealistycznym wyobra\u017ceniem cz\u0142owieka i istniej\u0105, ale jedynie jako przedmiot naszych rozwa\u017ca\u0144, a najcz\u0119stsze miejsce ich wyst\u0119powania to nasz umys\u0142. Czasami idea linii prostej i ko\u0142a pr\u00f3buje przedosta\u0107 si\u0119 do rzeczywisto\u015bci realnej, najpierw w postaci rysunk\u00f3w, na przyk\u0142ad komputerowych, potem w architekturze. Po bli\u017cszym jednak przygl\u0105dni\u0119ciu si\u0119 tej linii zauwa\u017cymy, \u017ce tak naprawd\u0119, to znowu wyst\u0119puje w niej jaka\u015b nier\u00f3wno\u015b\u0107.<\/p>\n

Liczy si\u0119 tak naprawd\u0119 wra\u017cenie jakie ka\u017cda linia pozostawia u odbiorcy.  W rysunkach komputerowych a potem w architekturze ka\u017cdy z nas b\u0119dzie widzia\u0142 lini\u0119 prost\u0105 nie zwa\u017caj\u0105c na to, czy tak naprawd\u0119 ona jest dok\u0142adnie prosta czy nie. Przyjmuj\u0105c jej istnienie, przyjmujemy tym samym istnienie powierzchni doskonale p\u0142askiej. Podobnie rzecz si\u0119 ma z ko\u0142em. \u015awiat geometrii stara si\u0119 wedrze\u0107 do realnej rzeczywisto\u015bci i buduje swoje kolonie najpierw w \u015bwiecie rysunku, potem w \u015bwiecie architektury.<\/p>\n

Pr\u00f3cz dw\u00f3ch linii \u2013 falistej i prostej \u2013 istnieje jeszcze jeden rodzaj linii, kt\u00f3ry jest pochodn\u0105 linii falistej i wyst\u0119puje w \u015bwiecie my\u015bli, w \u015bwiecie ducha. Przyj\u0119cie istnienia tego \u015bwiata zak\u0142ada moje opowiedzenie si\u0119 za dualizmem otaczaj\u0105cej nas rzeczywisto\u015bci. O tej linii b\u0119d\u0119 pisa\u0142 w kolejnej cz\u0119\u015bci mojej pracy.  SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n

 <\/b><\/p>\n

<\/a>3.2 Falisto\u015b\u0107 materii<\/b><\/p>\n

Z przyrod\u0105 jest o tyle lepiej, \u017ce mo\u017cemy j\u0105 obserwowa\u0107 w spos\u00f3b bezpo\u015bredni, gdzie przedmiot obserwacji (np. konkretny kwiat) jest czym\u015b empirycznie danym                           i dzi\u0119ki temu trudnym do niekwestionowania. Istnieje on niezale\u017cnie od nas, obserwator\u00f3w, nie mamy wp\u0142ywu na jego zewn\u0119trzny obraz. Obserwowane przez nas kszta\u0142ty s\u0105 wynikiem ewolucji trwaj\u0105cej miliony lat. Jedn\u0105 z niewielu cech wsp\u00f3lnych twor\u00f3w otaczaj\u0105cej nas przyrody jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 opisania ka\u017cdego z nich za pomoc\u0105 linii falistej. Zapewne wystarczaj\u0105cym jest odnie\u015b\u0107 si\u0119 tylko do naszych zmys\u0142\u00f3w, ale sp\u00f3jrzmy jak r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 przyrody podkre\u015bla\u0142 Ingarden:<\/p>\n

\u201e[\u2026] nie geometria z jej prawid\u0142owo ukszta\u0142towanymi p\u0142aszczyznami, wielo\u015bcianami, kulami itd. panuje w przyrodzie organicznej. Tutaj mimo wszystkich zjawisk, np. symetrii, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 w \u015bwiecie organicznym zasad\u0105 jest raczej szczeg\u00f3lna nieregularno\u015b\u0107, nieustanne odchylenia od kszta\u0142t\u00f3w abstrakcyjnej geometrii. Przy tym mimo zachowania pewnego og\u00f3lnego typu (np. kszta\u0142tu li\u015bcia d\u0119bu lub np. kszta\u0142tu ucha cz\u0142owieczego) nie tylko \u201ete same\u201d cz\u0119\u015bci u r\u00f3\u017cnych indywidu\u00f3w bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 kszta\u0142tem, ale i analogiczne cz\u0119\u015bci jednego i tego samego organizmu (np. poszczeg\u00f3lne li\u015bcie tego samego d\u0119bu) odbiegaj\u0105 w rozmaity spos\u00f3b w szczeg\u00f3\u0142ach od siebie.\u201d[20]<\/a><\/p>\n

Wielo\u015b\u0107 kszta\u0142t\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w przyrodzie, niesamowito\u015b\u0107 linii opisuj\u0105cej materi\u0119 by\u0142a przedmiotem zachwytu wielu artyst\u00f3w na przestrzeni wiek\u00f3w. W ostatnich czasach najwi\u0119kszy ho\u0142d z\u0142o\u017cy\u0142 jej okres, kt\u00f3ry w Polsce zwany jest secesj\u0105. Najcz\u0119\u015bciej zachwycano si\u0119 w\u00f3wczas pi\u0119knem kwiat\u00f3w, kobiet oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju \u0142odyg. Przede wszystkim jednak oddawano cze\u015b\u0107 linii falistej, bo w\u0142a\u015bnie w niej dopatrzono si\u0119 cech najlepiej opisuj\u0105cych otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. A oto jak Mieczys\u0142aw Wallis m\u00f3wi o secesyjnej linii krzywej:<\/p>\n

\u201e[…] secesja, podobnie jak malarstwo i grafika Dalekiego Wschodu, nie d\u0105\u017cy\u0142a do efekt\u00f3w iluzjonistycznych, operowa\u0142a lini\u0105 i p\u0142aska plam\u0105. Linia gra\u0142a w niej przeto wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 ni\u017c w sztuce pe\u0142nego renesansu: secesja by\u0142a w jeszcze wi\u0119kszym stopniu >>sztuk\u0105 linii<< ni\u017c tamta. Z r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w linii secesja lubi\u0142a przy tym szczeg\u00f3lnie lini\u0119 d\u0142ug\u0105, p\u0142ynn\u0105, krzyw\u0105, falist\u0105, lini\u0119, kt\u00f3ra zdaje si\u0119 by\u0107 w ruchu. >>Mo\u017cna powiedzie\u0107<<, pisa\u0142 Crane, >>\u017ce linia falista nie tylko sugeruje ruch, ale nadto opisuje jej kierunek i si\u0142\u0119. Jest to faktycznie linia ruchu.<<[21]<\/a> Podobnie s\u0105dzi\u0142 Grasset: >>[\u2026] ka\u017cda krzywa daje poj\u0119cie o ruchu i \u017cyciu [\u2026], trasa krzywej powinna by\u0107 pe\u0142na, zaokr\u0105glona, zamkni\u0119ta i harmonijna jak \u0142odyga pe\u0142na soku<<.[22]<\/a> Tote\u017c wielu historyk\u00f3w sztuki we wra\u017cliwej falistej linii widzi jeden z g\u0142\u00f3wnych rys\u00f3w secesji. Istniej\u0105 wprawdzie dzie\u0142a sztuki o krzywych liniach, nie nale\u017c\u0105ce do secesji, i istniej\u0105 utwory secesyjne, w kt\u00f3rych nie ma linii krzywych: mimo to wij\u0105ca si\u0119 i przeginaj\u0105ca wielokrotnie linia krzywa jest najcz\u0119stszym i najbardziej rzucaj\u0105cym si\u0119 znamieniem secesji.\u201d[23]<\/a><\/p>\n

Wiele racji jest w zafascynowaniu secesji pi\u0119knem natury, bo, jak ju\u017c wspomina\u0142em w mej pracy, cz\u0142owieka najbardziej poci\u0105ga to co zmienne, niepowtarzalne, nieprzewidywalne. Natura ma w sobie tych cech w nadmiarze. Wyst\u0119puj\u0105ce w niej linie faliste rak r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od samych siebie, \u017ce nie spos\u00f3b do kt\u00f3rej\u015b z nich dopasowa\u0107 drug\u0105 podobn\u0105. Te i wiele innych w\u0142a\u015bciwo\u015bci sprawiaj\u0105, \u017ce linii falistej sk\u0142onni jeste\u015bmy przypisa\u0107 jako\u015bci istot \u017cywych, jak na przyk\u0142ad: niezale\u017cno\u015b\u0107, indywidualno\u015b\u0107, niepowtarzalno\u015b\u0107. Daleki tu jestem od \u201eo\u017cywiania\u201d linii falistej, mam jedynie na my\u015bli wra\u017cenia jakie nam towarzysz\u0105 podczas jej ogl\u0105dania.<\/p>\n

Dostrzegamy r\u00f3wnie\u017c pewn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy ilo\u015bci\u0105 jej wyst\u0119powania a organiczno\u015bci\u0105. Im wi\u0119cej jest linii falistej w jakiej\u015b rzeczy, tym wi\u0119cej \u017cycia ma ona      w sobie. Czynimy tak tym bardziej, \u017ce w\u0142a\u015bnie cz\u0142owiek w swej zewn\u0119trznej formie pe\u0142en jest falisto\u015bci i ob\u0142o\u015bci. Przyjrzyjmy si\u0119 na przyk\u0142ad kszta\u0142tom i wra\u017ceniom, kt\u00f3re nam towarzysz\u0105 podczas zwiedzania jakiej\u015b przepastnej jaskimi skalnej, np. \u0141okietka.. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nie znamy jej zawijas\u00f3w, b\u0119dziemy pe\u0142ni zachwytu podziwia\u0107 jej faliste kszta\u0142ty.  W por\u00f3wnaniu z ludzkimi kszta\u0142tami, skalne s\u0105 jako\u015b bardziej ciosane, nosz\u0105ce w sobie jaki\u015b potencja\u0142 grozy i nieprzyjazno\u015bci. S\u0105 to zupe\u0142nie innego rodzaju falisto\u015bci ni\u017c ludzkie. Nic dziwnego, bo przecie\u017c ska\u0142y nie maj\u0105 \u017cycia w sobie. Natomiast co innego jest z falisto\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. Obserwuj\u0105c nasze cia\u0142o widzimy, \u017ce nie ma w nim, ani jednego miejsca, kt\u00f3re mogliby\u015bmy uzna\u0107 za doskonale proste. Staje si\u0119 jednak ono podobnym do skalnej falisto\u015bci gdy obumiera i si\u0119 rozpada. W cz\u0142owieku istnieje jeszcze innego rodzaju falisto\u015b\u0107, o kt\u00f3rej b\u0119d\u0119 pisa\u0142 w kolejnym rozdziale mojej pracy.<\/p>\n

Gdy obserwujemy jak\u0105\u015b rzecz z dalszej perspektywy, wielu z nas ulega z\u0142udzeniu. Obserwowana rzecz mo\u017ce gdzieniegdzie jawi\u0107 si\u0119 nam jako linia prosta lub ko\u0142o. Jednak gdy si\u0119 jej dok\u0142adniej przygl\u0105dniemy, oka\u017ce si\u0119 pofa\u0142dowana. Cz\u0142owiek badaj\u0105c otaczaj\u0105cy go \u015bwiat szuka uproszcze\u0144, kt\u00f3re szybciej i pe\u0142niej pozwol\u0105 mu go zrozumie\u0107. Do takich w\u0142a\u015bnie uproszcze\u0144 podczas eksploracji \u015bwiata dosz\u0142o w sposobie jego opisywania. Du\u017co \u0142atwiej jest nam zapami\u0119ta\u0107 \u015bwiat, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z powtarzalnych element\u00f3w, w tym przypadku figur geometrycznych. Przyroda nie znosi powtarzalno\u015bci, wi\u0119c wytwarza coraz to nowe kszta\u0142ty, kt\u00f3rych ilo\u015b\u0107 jest dla nas niemo\u017cliwa do przyswojenia, a wi\u0119c dokonujemy uproszcze\u0144.<\/p>\n

Innego zdania na temat powtarzalno\u015bci w przyrodzie nieo\u017cywionej jest Gilles Deleuze:<\/p>\n

\u201eTak naprawd\u0119, to tylko przyroda nieo\u017cywiona potrafi powtarza\u0107 siebie sam\u0105, z r\u00f3\u017cnic\u0105 zbli\u017conego wymiaru, odk\u0105d jest ona pewn\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0105 (stron\u0105), kt\u00f3ra dostaje si\u0119 do wn\u0119trz cia\u0142a; przyroda o\u017cywiona, dla kontrastu, spowija wewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0119 (stron\u0119), kt\u00f3ra koniecznie zawiera inne gatunki organizm\u00f3w, takie kt\u00f3re tym razem owijaj\u0105 w sobie wewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0119 mieszcz\u0105c\u0105 w sobie inne organizmy: \u00bb Ka\u017cdy kawa\u0142ek materii mo\u017ce by\u0107 pocz\u0119ty jako ogr\u00f3d pe\u0142en ro\u015blin i jako staw pe\u0142en ryb. Jednak ka\u017cda ga\u0142\u0105\u017a pojedynczej ro\u015bliny, ka\u017cdy przedstawiciel poszczeg\u00f3lnych zwierz\u0105t, i ka\u017cda kropla ich p\u0142ynnych cz\u0119\u015bci organizmu jest w sobie samej tak samo podobnym ogrodem lub stawem. Tak wi\u0119c nieorganicznemu zag\u0142\u0119bieniu przysz\u0142o by\u0107 niez\u0142o\u017conym i prostym, podczas gdy z\u0142o\u017cenie\/fa\u0142da organiczna jest zawsze wielowarstwowa, zmienna, po\u015brednia (obmy\u015blana przez wewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0119{stron\u0119}). Materia jest sfa\u0142dowana podw\u00f3jnie, pierwszy raz pod wp\u0142ywem si\u0142 elastycznych, po raz drugi przez si\u0142y plastyczne, jednak \u017cadna z nich nie jest w stanie porusza\u0107 si\u0119 w kierunku drugiej. Tak wi\u0119c wszech\u015bwiat nie jest ani wielk\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 istot\u0105, ani nie jest w sobie jakim\u015b Zwierz\u0119ciem [\u2026]\u201d [24]<\/a><\/p>\n

Falisto\u015b\u0107 materii to nie tylko jej zewn\u0119trzna strona, ta kt\u00f3r\u0105 mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 ogl\u0105dania naszymi zmys\u0142ami. Realizuje si\u0119 ona r\u00f3wnie\u017c we wn\u0119trzu materii dzi\u0119ki jej zdolno\u015bci do niesko\u0144czonych podzia\u0142\u00f3w na coraz to mniejsze organizmy, ale jak\u017ce bardzo z\u0142o\u017cone, mieszcz\u0105ce w sobie kolejn\u0105 niesko\u0144czono\u015b\u0107. W tej rzeczywisto\u015bci falisto\u015b\u0107 przeplata si\u0119 z mnogo\u015bci\u0105 i obfito\u015bci\u0105 \u017cycia. Kolejne cz\u0119\u015bci materii posiadaj\u0105 to \u017cycie w obfito\u015bci, takiej, \u017ce mog\u0105 nim obdarowywa\u0107 to co si\u0119 z nich urodzi. Problemowi podejmowanemu przez niniejsz\u0105 prac\u0119 nie s\u0142u\u017c\u0105 coraz to dalej id\u0105ce rozwa\u017cania nad mnogo\u015bci\u0105 falisto\u015bci w materii. Fakt jest jeden: materia faluje nie tylko na zewn\u0105trz, ale i wewn\u0105trz siebie samej. Dzieje si\u0119 tak nie tylko w jej organicznym przejawie, ale i r\u00f3wnie\u017c w nieorganicznym.<\/p>\n

Poni\u017cej przedstawiam kilka przyk\u0142ad\u00f3w falisto\u015bci materii:<\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 5: Owoce porzeczki bia\u0142ej. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 6: Twarz kobiety. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

\n

<\/p>\n

Fot. nr 7: Paj\u0119czyna wraz z kroplami wody. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

\n

<\/a>3.3 Krzaczasto\u015b\u0107 lub falisto\u015b\u0107 ducha.<\/b><\/p>\n

Na przestrzenni wiek\u00f3w wielu by\u0142o filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali dowie\u015b\u0107 istnienia ducha. Najbardziej przekonuj\u0105cy z nich wszystkich jest dla mnie nowo\u017cytny filozof Kartezjusz wraz ze swoim powszechnie znanym powiedzeniem \u201eMy\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem\u201d (cogito, ergo sum). \u015awiata my\u015bli jeste\u015bmy najbardziej pewni<\/p>\n

\u201eNo wi\u0119c czym\u017ce w ko\u0144cu jestem? Czym\u015b, co my\u015bli. Co to znaczy co\u015b, co my\u015bli? To znaczy co\u015b, co w\u0105tpi, rozumie, pojmuje, twierdzi, przeczy, chce, nie chce, wyobra\u017ca sobie i czuje. To z pewno\u015bci\u0105 niema\u0142o, je\u015bli wszystko to nale\u017cy do mojej natury. Ale te\u017c, dlaczeg\u00f3\u017c by to nie mia\u0142o mi przynale\u017ce\u0107? Czy\u017c nie jestem tym kim\u015b, kto w tej chwili w\u0105tpi niemal o wszystkim, kto wszelako rozumie i pojmuje pewne rzeczy, kto upewnia si\u0119 i uznaje jedne, a zaprzecza innym, kto chce i pragnie nadal je poznawa\u0107, kim\u015b, kto nie chce da\u0107 si\u0119 zwie\u015b\u0107, kto wyobra\u017ca sobie wiele rzeczy (czasem nawet wbrew swej woli) i wiele czuje, tak jakby przez dzia\u0142anie organ\u00f3w zmys\u0142owych? [\u2026] Ot\u00f3\u017c jest samo przez si\u0119 oczywiste, \u017ce ja sam jestem tym, kto w\u0105tpi, rozumie i pragnie, i \u017ce nie trzeba tu ju\u017c \u017cadnych dalszych wyja\u015bnie\u0144.\u201d[25]<\/a><\/p>\n

Dowodz\u0105c istnienia my\u015bli, dowodzimy istnienia ducha. Czy my\u015bli maj\u0105 jakie\u015b granice, jakie\u015b kraw\u0119dzie, czy poruszaj\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c jakiej\u015b linii?  Z pewno\u015bci\u0105 jest tak, \u017ce  z jednych my\u015bli wywodz\u0105 si\u0119 inne, a z tych wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 kolejne. Moim zdaniem mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o pewnego rodzaju \u201ekrzaczasto\u015b\u0107\u201d ruch\u00f3w wewn\u0105trz naszych my\u015bli, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 przypomina\u0107 dendryty neuronu lub bujnie rozro\u015bni\u0119ty krzak. Nie ma tu linii prostej ani falistej.  Dla uproszczenia przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, \u017ce w \u015bwiecie my\u015bli istnieje specyficzny rodzaj linii sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z niesko\u0144czonej ilo\u015bci punkt\u00f3w, z kt\u00f3rych to punkt\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 pocz\u0105tek kolejna linia posiadaj\u0105ca w\u0142a\u015bciwo\u015bci jak ta, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodzi.<\/p>\n

Troch\u0119 inaczej widzi ten \u015bwiat Deleuze:<\/p>\n

\u201eJe\u015bli Kartezjusz nie wiedzia\u0142 jak wydosta\u0107 si\u0119 z labiryntu, dzia\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce doszukiwa\u0142 si\u0119 prawdy ci\u0105g\u0142o\u015bci w prostoliniowych \u015bcie\u017ckach, a prawdy o wolno\u015bci w prostolinijno\u015bci duszy. O sk\u0142onno\u015bciach duszy wiedzia\u0142 tak niewiele jak o krzywiznach materii.\u201d[26]<\/a><\/p>\n

Nie poprzesta\u0142 on tylko na krytyce Kartezjusza, ale w jednym z rozdzia\u0142\u00f3w przywo\u0142ywanej tu ksi\u0105\u017cki The Fold zatytu\u0142owanym Fa\u0142dy na duszy tak oto rozwija swoj\u0105 my\u015bl:<\/p>\n

\u201e[\u2026] to co jest zwini\u0119te jest tylko wirtualnym i obecnie istnieje tylko w pow\u0142oce, w czym\u015b co je otula. Od teraz nie jest to jedynie punkt widzenia, kt\u00f3ry co\u015b zawiera; lub jest nim, ale tylko jako narz\u0119dzie, ale nie ko\u0144cowej przyczyny albo sko\u0144czonego dzie\u0142a (entelechia). Wtr\u0105cenie lub nieod\u0142\u0105czno\u015b\u0107 posiada warunek zamkni\u0119cia lub owini\u0119cia, kt\u00f3ry Leibniz podejmuje w swoje s\u0142ynnej formule >>bez okien<<, a kt\u00f3ry to punkt widzenia wystarczaj\u0105co nie wyja\u015bnia problemu. Gdy czynimy wtr\u0105cenie, dokonuje si\u0119 ono w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y, lub zawiera w sobie co\u015b ze sko\u0144czonego dzie\u0142a, kt\u00f3ry nie jest ani widokiem, jakim\u015b miejscem, ani punktem widzenia, ale tym co pozostaje w punkcie widzenia, co go zajmuje a bez kt\u00f3rego punkt widzenia nie istnia\u0142by. Tym czym\u015b koniecznie jest jaka\u015b dusza, pewien przedmiot. Dusza zawsze zawiera w sobie to, co zrozumie ze swego punktu widzenia, innymi s\u0142owy, odgi\u0119cie. Odgi\u0119cie jest idealnym warunkiem lub wirtualno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra obecnie istnieje jedynie w duszy, kt\u00f3ra je spowija. Tak wi\u0119c dusza jest tym co posiada fa\u0142dy i jest pe\u0142na fa\u0142d. Fa\u0142dy s\u0105 w duszy a jednocze\u015bnie rzeczywi\u015bcie istniej\u0105 nie tylko w duszy. Od dawna jest tak w >>naturalnych poj\u0119ciach<<: s\u0105 one czyst\u0105 wirtualno\u015bci\u0105, czystymi si\u0142ami kt\u00f3rych czyn zawiera si\u0119 w ich budowie zewn\u0119trznej oraz ustaleniach (fa\u0142dach) wewn\u0105trz duszy, a kt\u00f3rych sko\u0144czone dzie\u0142o zawiera w sobie wewn\u0119trzne dzia\u0142anie duszy (wewn\u0119trzne rozmieszczenie). Sprawdza si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c w \u015bwiecie rzeczywistym: ca\u0142y \u015bwiat jest jedynie wirtualno\u015bci\u0105 istniej\u0105c\u0105 tylko w fa\u0142dach duszy, kt\u00f3ra je przekazuje, dusza zawieraj\u0105ca wewn\u0119trzne plisy, dzi\u0119ki kt\u00f3rym obdarza siebie reprezentacj\u0105 ca\u0142ego \u015bwiata. W temacie poruszamy si\u0119 od odgi\u0119cia do w\u0142\u0105czenia, podobnie jak ze \u015bwiata wirtualnego do rzeczywistego, odgi\u0119cia opisuj\u0105cego fa\u0142d\u0119, natomiast w\u0142\u0105czenia opisuj\u0105cego dusz\u0119 lub przedmiot, to znaczy, to co owija fa\u0142d\u0119, swoj\u0105 ostateczn\u0105 przyczyn\u0119 i sko\u0144czone dzie\u0142o.\u201d[27]<\/a><\/p>\n

Tak wi\u0119c dusza ma fa\u0142dy, plisy, nier\u00f3wno\u015bci. Ulokowa\u0142a si\u0119 wewn\u0105trz naszych przekona\u0144 i nimi zawiaduje. Do\u015b\u0107 skomplikowanym jest to proces, a zg\u0142asza jej powi\u0105zanie ze \u015bwiatem realnym, kt\u00f3re podobno znowu oddziela linia falista, fa\u0142da. Nikt bezpo\u015brednio opisanego wy\u017cej \u015bwiata nie do\u015bwiadczy\u0142, jest to stanowisko wywodz\u0105ce si\u0119   z pewnych za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3rych konsekwencj\u0105 jest przyj\u0119cie istnienia duszy i fa\u0142d j\u0105 okre\u015blaj\u0105cych.<\/p>\n

Powy\u017cszy opis z pewno\u015bci\u0105 jawi si\u0119 bardziej zrozumia\u0142ym w oryginalnym j\u0119zyku,  z kt\u00f3rego pochodzi. Nie chc\u0105c uj\u0105\u0107 niczego z tak skomplikowanej my\u015bli autora tekstu postanowi\u0142em przytoczy\u0107 d\u0142u\u017cszy jego fragment, a wed\u0142ug mnie bardzo istotny w ca\u0142ym przebiegu dowodzenia istnienia fa\u0142d w nienamacalnym \u015bwiecie naszych my\u015bli.<\/p>\n

\n

<\/p>\n

Fot. nr 8: Neuron wraz z dendrytami. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/strong><\/u><\/p>\n

<\/a>3.4 Linie w architekturze<\/b><\/p>\n

Pierwotnie najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105c\u0105 lini\u0105 w architekturze by\u0142a linia falista. Powszechnie stosowane przez cz\u0142owieka materia\u0142y budowlane \u2013 w tym zw\u0142aszcza drewno \u2013 zmusi\u0142y go do wprowadzenia du\u017cych innowacji w my\u015bl og\u00f3lnie przyj\u0119tym za\u0142o\u017ceniom funkcjonalno\u015bci oraz minimalizacji koszt\u00f3w wykonania. O tym ju\u017c wspomina\u0142em wcze\u015bniej. Na przestrzeni wiek\u00f3w rozwa\u017cania na temat budynk\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c jednorodzinnych, dokonywa\u0142y si\u0119 w wyimaginowanym \u015bwiecie rysunk\u00f3w. Tam cz\u0142owiek wykorzystywa\u0142 dost\u0119pne mu narz\u0119dzia, kt\u00f3re zak\u0142ada\u0142y powtarzalno\u015b\u0107, symetri\u0119 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 dopasowywania jednej cz\u0119\u015bci budynku do drugiej (\u0142\u0105czenie pokoju dziennego   z jadalnym, jadalnego z kuchni\u0105). Wszystko to dokonywa\u0142o si\u0119 przy u\u017cyciu wszechobecnych linii prostych. C\u00f3\u017c w tym dziwnego? Wydaje si\u0119 \u017ce nic, dop\u00f3ki architektur\u0105 przestali zajmowa\u0107 si\u0119 ludzie artystycznie utalentowani. Nie chodzi tu bynajmniej o posiadanie umiej\u0119tno\u015bci rysowania, ale o umiej\u0119tno\u015b\u0107 przekazu emocji przez tworzenie dzie\u0142a, a w tym przypadku przez dzie\u0142a architektury. Podobne stanowisko mo\u017cna znale\u017a\u0107 w streszczeniu koncepcji Verona:<\/p>\n

\u201eSpo\u015br\u00f3d znanych sobie teorii sztuki za godn\u0105 uwagi uzna\u0142 To\u0142stoj tylko koncepcj\u0119 Verona. Cho\u0107 temu ostatniemu nie uda\u0142o si\u0119 dok\u0142adniej zdefiniowa\u0107 sztuki, zrozumia\u0142 on jednak, \u017ce nie mo\u017cna jej okre\u015bla\u0107 za pomoc\u0105 mglistego poj\u0119cia \u201epi\u0119kna\u201d i trafnie dostrzeg\u0142, \u017ce najistotniejsz\u0105 jej cech\u0105 jest ekspresja emocji.\u201d[28]<\/a><\/p>\n

Architekci stali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie in\u017cynierami, przez to oddalili si\u0119 od swych pierwotnych artystycznych \u017ar\u00f3de\u0142. Sztuka to w pierwszej kolejno\u015bci forma przekazu. Zak\u0142ada ona tre\u015b\u0107 oraz odbiorc\u0119. R\u00f3\u017cni si\u0119 od zwyk\u0142ego dialogu tym, \u017ce w niej tre\u015bci\u0105 przekazu s\u0105 emocje,   a narz\u0119dziami ludzkie dzie\u0142a. Przyk\u0142adaj\u0105c t\u0119 definicj\u0119 do wsp\u00f3\u0142czesnych dzie\u0142 architektury, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dawno przesta\u0142y one s\u0142u\u017cy\u0107 jako \u017ar\u00f3d\u0142o spo\u0142ecznego przekazu emocji. W \u015bredniowieczu strzelisto\u015b\u0107 wie\u017c oraz okien mia\u0142a kierowa\u0107 my\u015bli         i uczucia ku Bogu, kt\u00f3ry w my\u015bl powszechnie przyj\u0119temu przekonaniu zamieszkiwa\u0142 przestworza nieba. Architektura secesji mia\u0142a wychwala\u0107 doskona\u0142o\u015b\u0107 i pi\u0119kno natury,<\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 9: Casa Milo, Antonio Gaudi. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

\n

<\/p>\n

Fot. nr 10: Ko\u015bci\u00f3\u0142 gotycki. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>:  – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

kt\u00f3ra to wed\u0142ug Stanis\u0142awa Lema nie jest znowu a\u017c tak doskona\u0142a w swych konstruktorskich poczynaniach[29]<\/a>.<\/p>\n

\n

U wielkich artyst\u00f3w-architekt\u00f3w dostrzec mo\u017cna zmagania i pr\u00f3by po\u0142\u0105czenia       w jednym dziele zachwytu nad pi\u0119knem z funkcjonalno\u015bci\u0105. Natomiast u wielkich in\u017cynier\u00f3w-architekt\u00f3w akcent z ca\u0142\u0105 moc\u0105 pada na funkcjonalno\u015b\u0107 i utylitarno\u015b\u0107,              a dopiero potem nagina si\u0119 j\u0105 do wymog\u00f3w estetycznych, je\u015bli w og\u00f3le. W procesie architektoniczno-artystycznego przekazu ograniczanie si\u0119 jedynie do stosowania linii prostych i k\u00f3\u0142 jest podobnym wyzwaniem, jak napisanie wiersza przy u\u017cyciu jedynie sp\u00f3\u0142g\u0142osek. Sp\u00f3jrzmy na wy\u017cej opisany problem oczami Leona Chwistka, dwudziestowiecznego filozofa sztuki:<\/p>\n

\u201eAle dlaczego w\u0142a\u015bciwie okna maj\u0105 by\u0107 pionowe? Dlaczego linie werand maja by\u0107 proste? Czy zachowanie linii prostej w dzisiejszych budynkach \u017celazobetonowych nie jest przypadkiem automatycznym powtarzaniem kszta\u0142t\u00f3w, kt\u00f3re podyktowane zosta\u0142y swojego czasu prost\u0105 konieczno\u015bci\u0105 pos\u0142ugiwania si\u0119 kamieniem lub ceg\u0142\u0105? Pytanie to wydaje si\u0119 decyduj\u0105ce. Poci\u0105ga ono za sob\u0105 ca\u0142y szereg pyta\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych, odnosz\u0105cych si\u0119 do kszta\u0142tu pokoi \u2013 zw\u0142aszcza salon\u00f3w, buduar\u00f3w itp., do urz\u0105dzenia wewn\u0119trznego itd. Wszystko    to prowadzi po chwili zastanowienia do wniosku, \u017ce je\u015bli nie chcemy identyfikowa\u0107 wygody z tym, do czego przywykli\u015bmy, musimy zerwa\u0107 zasadniczo z lini\u0105 prost\u0105 w architekturze.\u201d[30]<\/a><\/p>\n

Radykalno\u015b\u0107 powy\u017cszego stanowiska wskazuje na to, \u017ce problem kr\u00f3lowania        w architekturze linii prostej wymaga rozwi\u0105zania nie tylko w teoretycznych rozwa\u017caniach, ale i praktycznych.  SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n

<\/a>Rozdzia\u0142 IV.<\/b><\/p>\n

Emocjonalna warto\u015b\u0107 linii<\/b><\/p>\n

 <\/b><\/p>\n

Linia prosta lub falista mog\u0105 by\u0107 no\u015bnikami pewnych warto\u015bci, kt\u00f3re wyzwalaj\u0105 si\u0119 dopiero w kontek\u015bcie ca\u0142o\u015bci dzie\u0142a, w tym przypadku np. domu jednorodzinnego. Obserwowanie samej linii bez kontekstu w jakim zosta\u0142a umieszczona nie daje nam \u017cadnych silnych wra\u017ce\u0144, z kt\u00f3rych najpe\u0142niejszymi s\u0105 te, kt\u00f3re wzbudzaj\u0105 w nas poczucie przyjemno\u015bci.<\/p>\n

Temat wra\u017ce\u0144 powstaj\u0105cych podczas obserwacji architektury by\u0142 przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 Jadwigi S\u0142awi\u0144skiej, kt\u00f3ra w jednym z rozdzia\u0142\u00f3w swej ksi\u0105\u017cki tak oto uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnia Teori\u0119 wczuwania Theodora Lippsa[31]<\/a>:<\/p>\n

\u201eFormy r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w, np. obiekt\u00f3w architektury, wywo\u0142uj\u0105 u odbiorc\u00f3w pewne uczucia, kt\u00f3re ci z kolei przenosz\u0105 na obserwowane obiekty. Proces ten umo\u017cliwia wczuwanie si\u0119 w dzie\u0142a jak w istoty obdarzone psychik\u0105. Prowadzi to do zespolenia si\u0119     z nimi w kontemplacji estetycznej oraz odnajdowania w nich swych w\u0142asnych warto\u015bci      i pragnie\u0144, tylko jako\u015b silniejszych, bujniejszych i bogatszych. Architektura jest tym bardziej warto\u015bciowa, im silniejsze s\u0105 uczucia, kt\u00f3re jest zdolna rozbudzi\u0107. Stany emocjonalne wywo\u0142ane percepcj\u0105 dzie\u0142 architektury wi\u0105\u017cemy z samymi dzie\u0142ami i to nie tylko w tym sensie, i\u017c zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce im zawdzi\u0119czamy nasze nastroje, ale \u017ce nastroje te im przypisujemy. Odczuwamy to tak, jakby budynek naprawd\u0119 si\u0119 do nas u\u015bmiecha\u0142 lub dumaj\u0105c, niewzruszony spogl\u0105da\u0142 na nas ponuro. Jakkolwiek nikt przy tym nie s\u0105dzi, \u017ce dzie\u0142o architektoniczne naprawd\u0119 \u017cyje; doznania nasze s\u0105 w tym przypadku podobne do tych, jakie odczuwamy w stosunku do istot \u017cywych i obdarzonych psychik\u0105.\u201d[32]<\/a><\/p>\n

Architektura, to zbi\u00f3r linii prostych i falistych, na kt\u00f3re wed\u0142ug mnie nale\u017ca\u0142oby spojrze\u0107 osobno, czym zajm\u0119 si\u0119 w kolejnych cz\u0119\u015bciach mej pracy.   SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n

<\/a>4.1 Wra\u017cenia podczas rozwa\u017ca\u0144 nad lini\u0105 prost\u0105<\/b><\/p>\n

Linia prosta cz\u0119sto kojarzy nam si\u0119 z atakiem, bo gdy zwierze atakuje, czyni to po linii prostej, gdy spada co\u015b z wysoka lub leci na nas z du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105, to dzieje si\u0119 to po linii prostej.<\/p>\n

Istnieje poj\u0119cie cz\u0142owieka prostego oraz prostaka. Ten ostatni to cham i gbur, innymi s\u0142owy to z\u0142y cz\u0142owiek, czyni\u0105cy z\u0142o innym ludziom. Zupe\u0142nie inne znaczenie posiada okre\u015blenie: prosty cz\u0142owiek. Jest to osoba przyjmuj\u0105ca \u015bwiat takim, jak go bezpo\u015brednio postrzega, w du\u017cym stopniu opieraj\u0105ca swoj\u0105 wiedz\u0119 wy\u0142\u0105cznie na osobistym do\u015bwiadczeniu. Cz\u0142owiek prosty to kto\u015b, kim da si\u0119 \u0142atwo manipulowa\u0107, to r\u00f3wnie\u017c kto\u015b niebezpieczny ze wzgl\u0119du na swoje niereformowalne pogl\u0105dy. Wra\u017cenia      w odbiorze takiej osoby s\u0105 ju\u017c bardziej pozytywne ni\u017c w stosunku  do prostaka, cho\u0107 jednak nie a\u017c tak by si\u0119 nimi zachwyci\u0107.<\/p>\n

Czy istniej\u0105 jeszcze jakie\u015b odmiany s\u0142owa prosty? Jest ich wiele, np. proste rozwi\u0105zanie, prosta droga, po prostu, prosty jak drut (jak budowa cepa). Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c prostym jest co\u015b, co jest niebezpiecznym, \u0142atwym w obyciu. Linia prosta wprowadza monotoni\u0119. Brak zmienno\u015bci powoduje, \u017ce szybko si\u0119 ni\u0105 nudzimy. Cokolwiek, poruszaj\u0105c si\u0119 po linii prostej, mo\u017ce nabra\u0107 wi\u0119kszych pr\u0119dko\u015bci, mo\u017ce zagrozi\u0107 naszemu \u017cyciu. W linii prostej najlepiej kogo\u015b dostrzec, na terenie p\u0142askim, gorzej jest si\u0119 schowa\u0107 przed zagra\u017caj\u0105cym niebezpiecze\u0144stwem. Cz\u0119sto m\u00f3wimy, \u017ce proste rozwi\u0105zania s\u0105 najlepsze, ale jeszcze cz\u0119\u015bciej te rozwi\u0105zania stanowi\u0105 dopiero podwaliny dla kolejnych innowacji, co w ko\u0144cowym efekcie jawi si\u0119 jako bardziej skomplikowane ni\u017c proste. Najwi\u0119cej niepokoju wprowadza w nas skrzy\u017cowanie linii prostych, im pod wi\u0119kszym k\u0105tem, tym wi\u0119cej budzi w nas obaw. W architekturze najcz\u0119\u015bciej spotykanym k\u0105tem \u0142\u0105cz\u0105cym dwie linie jest k\u0105t prosty. Jest to k\u0105t, pod kt\u00f3rym dwa cia\u0142a zderzaj\u0105 si\u0119 w najbardziej dotkliwy dla siebie spos\u00f3b. K\u0105ty s\u0105 zazwyczaj szare i ponure, \u0142atwo si\u0119 za nimi lub w nich ukry\u0107, aby np. wyrz\u0105dzi\u0107 komu\u015b krzywd\u0119. Czym ostrzejszy k\u0105t przecinania si\u0119 p\u0142aszczyzn, tym wi\u0119ksz\u0105 mo\u017ce on wyrz\u0105dzi\u0107 szkod\u0119 (n\u00f3\u017c). Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 tu rozwa\u017cania Stefana Symotiuka nad praktyczn\u0105 filozofi\u0105 przestrzeni funkcjonuj\u0105c\u0105 w cywilizacji chi\u0144skiej:<\/p>\n

\u201eTylko atak jest >>prosty<<! I odwrotnie: gdzie prosta, tam agresja (\u2026) Mo\u017cna by nawet zauwa\u017cy\u0107 co\u015b wi\u0119cej: formy proste geometrycznie s\u0105 dla istot \u017cywych monoton\u00adne, monotonia za\u015b jest sama w sobie czym\u015b gro\u017anym.<\/p>\n

Tu poprzestaniemy na nast\u0119puj\u0105cym spostrze\u017ceniu: dla spo\u0142eczno\u015bci osiad\u00ad\u0142ych, poddanych spokojnej, monotonnej, d\u0142ugofalowej pracy, wszystko co na\u00adg\u0142e, szybkie, gwa\u0142towne, pop\u0119dliwe, napastliwe jest gro\u017ane i \u0142atwo uto\u017csami\u0107 p\u0119d ze z\u0142em. Nag\u0142e ulewy i susze, bystre strumienie i wiatry, napastliwi je\u017ad\u017acy ze step\u00f3w Mongolii –  to wszystko mog\u0142o spowodowa\u0107 niech\u0119\u0107 do linii prostej jako atrybutu ataku w kulturze chi\u0144skiej.  W demonologii tego narodu z\u0142o – to to, co p\u0119dzi na o\u015blep przed siebie, samym p\u0119dem, pchaniem si\u0119, bezmy\u015blno\u015bci\u0105 stwarzaj\u0105c zagro\u017cenie dla spokojnych tubylc\u00f3w. Tak te\u017c t\u0142umaczy si\u0119 podat\u00adno\u015b\u0107 architektury i urbanistyki chi\u0144skiej na struktury faliste. Drogi wiosek, dachy dom\u00f3w, zdobienia szat i narz\u0119dzi pe\u0142ne s\u0105 zawijas\u00f3w graficznych, maj\u0105cych utrudnia\u0107 szlak poruszania si\u0119, stwarza\u0107 dyskomfort duchom i de\u00admonom, kt\u00f3re chcia\u0142yby tu wprowadzi\u0107 swoje szalone biegi i przeloty. Kom\u00adplikacja kszta\u0142t\u00f3w w malarstwie chi\u0144skim, w grafice liternictwa, upodobanie do wij\u0105cych si\u0119 na wietrze latawc\u00f3w itd., wyra\u017ca ducha oporu i magicznego zabezpieczenia przed tym, co proste.\u201d[33]<\/a><\/p>\n

Cywilizacja chi\u0144ska jest o wiele bardziej do\u015bwiadczon\u0105 od europejskiej cho\u0107by ze wzgl\u0119du na up\u0142yw czasu. Wed\u0142ug niej linia falista wywodzi si\u0119 ze \u015bwiata my\u015bli,  z niedostrzegalnego \u015bwiata duch\u00f3w, prosta natomiast jest jedynie droga prowadz\u0105ca ku zatraceniu.<\/p>\n

<\/a>4.2 Wra\u017cenia podczas rozwa\u017ca\u0144 nad lini\u0105 falist\u0105<\/strong><\/p>\n

Do linii falistej przywykli\u015bmy odk\u0105d zdali\u015bmy sobie spraw\u0119 z posiadania \u015bwiadomo\u015bci samych siebie. Zawsze najbardziej podoba\u0142y si\u0119 nam stworzenia podobne do nas samych, m\u00f3wili ju\u017c o tym Epicharm, Ksenofanes w VIw p.n.e.:<\/p>\n

\u201eNic dziwnego \u2026, \u017ce si\u0119 sobie sami podobamy, i \u017ce si\u0119 nam wydaje, \u017ce\u015bmy pi\u0119knie wyro\u015bli. Przecie\u017c i pies uwa\u017ca psa za co\u015b najpi\u0119kniejszego, a podobnie w\u00f3\u0142 wo\u0142u, osio\u0142 os\u0142a, \u015bwinia \u015bwini\u0119.<\/p>\n

Gdyby byki i konie, i lwy posiadaj\u0105ce r\u0119ce i nogi mog\u0142y nimi malowa\u0107    i dzie\u0142a tworzy\u0107 jak ludzie, to konie malowa\u0142yby postacie bog\u00f3w podobne do koni i takie\u017c dawa\u0142yby im cia\u0142a, a byki podobne do byk\u00f3w, takie daj\u0105c im kszta\u0142ty, jakie dany gatunek w\u0142a\u015bnie posiada.\u201d[34]<\/a><\/p>\n

Co prawda jest to tekst bardziej literacki ni\u017c filozoficzny, ale wypowiedziany przez tak znanych w owym czasie m\u0119drc\u00f3w ka\u017ce nam doszukiwa\u0107 si\u0119 g\u0142\u0119bszego sensu, ni\u017c tylko stwierdzenia oczywistych fakt\u00f3w wzgl\u0119dno\u015bci warto\u015bci estetycznych w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w istot o\u017cywionych. Najpi\u0119kniejszym, wed\u0142ug staro\u017cytnych, by\u0142 cz\u0142owiek i to nie tylko ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 pi\u0119kn\u0105 dusz\u0119, czy wn\u0119trze, ale i ze wzgl\u0119du na kszta\u0142ty, kt\u00f3re go opisuj\u0105. Ju\u017c w czasach staro\u017cytnych uznano je za najpi\u0119kniejsze spo\u015br\u00f3d wszystkich kszta\u0142t\u00f3w.<\/p>\n

Kilka wiek\u00f3w potem, bo ju\u017c w I wieku p.n.e., wy\u017cej cytowane literacko-filozoficzne rozwa\u017cania znalaz\u0142y swoje uj\u015bcie w bardzo praktycznym traktacie Witruwiusza O architekturze, ksi\u0105g X, kt\u00f3ry a\u017c do czas\u00f3w nowo\u017cytnych by\u0142 traktowany jak biblia architektury. Oto co o symetrii i doskona\u0142o\u015bci cz\u0142owieka pisze Witruwiusz:<\/p>\n

\u201eSymetria jest harmonijn\u0105 zgodno\u015bci\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z cz\u0142on\u00f3w samego dzie\u0142a i wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci\u0105 mi\u0119dzy okre\u015blonymi cz\u0142onami poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci a ca\u0142o\u015bci\u0105 dzie\u0142a. [\u2026] Kompozycja \u015bwi\u0105ty\u0144 polega na symetrii, kt\u00f3rej praw architekci \u015bci\u015ble przestrzega\u0107 powinni. Symetria rodzi si\u0119 z proporcji zwanej po grecku \u03ac\u03c5\u03b1\u03bb\u03bf\u03b3\u03af\u03b1 \u2013 analogi\u0105. Proporcj\u0105 nazywamy zastosowanie ustalonego modu\u0142u w ka\u017cdym dziele zar\u00f3wno dla cz\u0142on\u00f3w budowli, jak i do jej ca\u0142o\u015bci, z czego wynika prawo symetrii. \u017badna budowla nie mo\u017ce mie\u0107 w\u0142a\u015bciwego uk\u0142adu bez symetrii i dobrych proporcji, kt\u00f3re powinny by\u0107 oparte \u015bci\u015ble na proporcjach cia\u0142a dobrze zbudowanego cz\u0142owieka.\u201d[35]<\/a><\/p>\n

Linia falista dodaje nam ukojenia i pozytywnie nas usposabia zw\u0142aszcza, gdy wyst\u0119puje ona w zestawieniu z krzy\u017cuj\u0105cymi si\u0119 liniami prostymi. Przyk\u0142adem mog\u0105 tu by\u0107 projekty budynk\u00f3w<\/a>, w kt\u00f3rych zastosowano takie kontrasty. Ob\u0142o\u015b\u0107 i falisto\u015b\u0107 jest nam najbardziej znana, przywykli\u015bmy do jej widoku i cz\u0119sto kojarzymy j\u0105 z p\u0142ynno\u015bci\u0105. Pozytywnie nas nastraja p\u0142ynno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119k\u00f3w jakiego\u015b instrumentu lub utworu muzycznego, p\u0142ynno\u015b\u0107 wypowiedzi, p\u0142ynno\u015b\u0107 ruch\u00f3w, p\u0142ynno\u015b\u0107 zdarze\u0144, a jednocze\u015bnie ich zmienno\u015b\u0107, wariabilizm to kolejne przejawy bardzo szeroko rozumianej falisto\u015bci. O psychologii \u0142uk\u00f3w pisa\u0142 w XV wieku Antonio Filarete wykazuj\u0105c, \u017ce ostro\u0142uki, przez to r\u00f3wnie\u017c i ostre krzy\u017cowanie si\u0119 linii prostych, jest ujemnie odbierane przez cz\u0142owieka        i jest nieprzyjemne dla jego oka:<\/p>\n

\u201ePrzyczyna dla kt\u00f3rej \u0142uki pe\u0142ne s\u0105 pi\u0119kniejsze od ostrych: nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ka\u017cda rzecz, kt\u00f3ra w jaki\u015b spos\u00f3b utrudnia widzenie, nie jest tak pi\u0119kna jak ta, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna swobodnie \u015bledzi\u0107 okiem, kt\u00f3rej nic nie przys\u0142ania. Gdy widzisz pe\u0142ny \u0142uk, to w jego ogl\u0105daniu nic oku nie przeszkadza, tak jest te\u017c, gdy patrzysz na ko\u0142o, oko je od pierwszego wejrzenia obejmuje i jest czynne bez \u017cadnej przeszkody, tak jest te\u017c z p\u00f3\u0142kolem, wzrok bez zahamowania biegnie od jednego ko\u0144ca do drugiego. Natomiast jest inaczej z ostro\u0142ukiem.\u201d[36]<\/a><\/p>\n

Ca\u0142a otaczaj\u0105ca nas rzeczywisto\u015b\u0107 organiczna jest pofa\u0142dowana. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 jednej fa\u0142dzie, w niej samej dostrzegamy kolejne fa\u0142dy. Dzieje si\u0119 tak dzi\u0119ki coraz bli\u017cszemu i dok\u0142adniejszemu wnikaniu w materi\u0119, kt\u00f3ra w ko\u0144cowym, najmniejszym swoim przejawie nie jest niepodzielnym punktem, lecz wszystko \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 fa\u0142d\u0105. A oto jak powy\u017csz\u0105 tez\u0119 przedstawia francuski profesor filozofii Gilles Deleuze interpretuj\u0105c jednocze\u015bnie my\u015bl Gottfieda Leibniza, siedemnastowiecznego filozofa:<\/p>\n

\u201e[\u2026] gi\u0119tkie lub elastyczne cia\u0142o nadal posiada przystaj\u0105ce do siebie cz\u0119\u015bci kt\u00f3re tworz\u0105 fa\u0142d\u0119, tak\u0105 dzi\u0119ki kt\u00f3rej nie s\u0105 one podzielone na cz\u0119\u015bci ale raczej w niesko\u0144czono\u015b\u0107 podzielone na coraz to mniejsze fa\u0142dy, kt\u00f3re zawsze zachowuj\u0105 pewn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107. [\u2026] Fa\u0142da jest zawsze zwini\u0119ta wewn\u0105trz siebie, jak grota w grocie. Cz\u0119\u015bci\u0105 materii, najmniejszym elementem labiryntu, jest fa\u0142da, nie punkt, kt\u00f3ry nigdy nie jest cz\u0119\u015bci\u0105, ale po prostu ko\u0144cem linii. Dlatego w\u0142a\u015bnie cz\u0119\u015bci materii s\u0105 mas\u0105 lub kruszywami, jako korelat elastycznej si\u0142y \u015bciskaj\u0105cej. Tak wi\u0119c brak fa\u0142dowania nie jest przeciwno\u015bci\u0105 fa\u0142dowania, ale pod\u0105\u017ca za fa\u0142d\u0105 a\u017c do kolejnej fa\u0142dy. Cz\u0105steczki >>przechodz\u0105         w fa\u0142dy,<< kt\u00f3ra to >>przedziwna przemiana dokonuje si\u0119 nieustannie<<. Fa\u0142dy wiatru, wody, ognia i ziemi, oraz podziemne fa\u0142dy \u017cy\u0142 rudy w kopalni. W systemie kompleksowych interakcji, pewne marszczenia >>naturalnej geografii<< nawi\u0105zuj\u0105 do oddzia\u0142ywania po pierwsze ognia,   a potem w\u00f3d i wiatr\u00f3w na ziemi\u0119; a \u017cy\u0142y metali w kopalniach s\u0105 podobne do form sto\u017ckowych, czasem ko\u0144cz\u0105cych si\u0119 ko\u0142em lub elips\u0105, kiedy indziej prostuj\u0105c si\u0119 w hiperbol\u0119 lub parabol\u0119.\u201d [37]<\/a><\/p>\n

Wszechobecna falisto\u015b\u0107 sprawia, \u017ce przy jej u\u017cyciu zaczynamy definiowa\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107. Bo je\u015bli przyjmiemy, \u017ce im wi\u0119cej falisto\u015bci tym wi\u0119cej \u017cycia jest w jakim\u015b organizmie, to z tego miejsca \u0142atwo doj\u015b\u0107 do przekonania, \u017ce falisto\u015b\u0107 to przejaw \u017cycia, a im jego wi\u0119cej, tym bardziej atrakcyjnym zdaje si\u0119 nam to, na co patrzymy. Powr\u00f3c\u0119 raz jeszcze do Deleuzowskiej interpretacji my\u015bli Leibniza:<\/p>\n

\u201eMateri\u0119 organiczn\u0105 mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jej zdolno\u015bci\u0105 do wyginania swoich cz\u0119\u015bci oraz ich rozprostowywania, lecz nie w niesko\u0144czono\u015b\u0107, a w stopniu w jakim ka\u017cdemu  z gatunk\u00f3w zosta\u0142 przypisany. [\u2026] rozwija\u0107 znaczy wzmacnia\u0107, rosn\u0105\u0107; natomiast zwijanie jest zanikaniem, zmniejszaniem, >>odsuwaniem w k\u0105t \u015bwiata<<. Jednak prosta metryczna zmiana nie t\u0142umaczy r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy tym co organiczne i nieorganiczne, maszyn\u0105 i si\u0142\u0105 motywuj\u0105c\u0105. Nie pozwoli\u0142aby ona ukaza\u0107, \u017ce ruch nie dokonuje si\u0119 po prostu od jednej wi\u0119kszej lub mniejszej cz\u0119\u015bci do drugiej, ale od fa\u0142dy do fa\u0142dy. Kiedy jaka\u015b cz\u0119\u015b\u0107 maszyny jest jeszcze maszyn\u0105, to mniejsza jej cz\u0119\u015b\u0107 nie jest tym samym jak jej ca\u0142o\u015b\u0107.\u201d[38]<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 11: Allen Jones. \u0179r\u00f3d\u0142o: U. Eco, Historia pi\u0119kna, Rebis, Pozna\u0144 2005, s. 15.<\/p>\n

\n

Konkluduj\u0105c powy\u017csze rozwa\u017cania \u015bmiem twierdzi\u0107, \u017ce najwi\u0119ksze upodobanie mamy w tym co pofa\u0142dowane, falisto\u015bci otaczaj\u0105cego \u015bwiata, w kt\u00f3rym natomiast najbardziej atrakcyjnym pod wzgl\u0119dem warto\u015bci estetycznych jest drugi cz\u0142owiek. W cz\u0142owieku jest najwi\u0119cej falisto\u015bci i ob\u0142o\u015bci, kt\u00f3re nam odpowiadaj\u0105. Starzej\u0105c, kurczymy si\u0119 i zwijamy w sobie, a to co niegdy\u015b j\u0119drne i ob\u0142e, potem staje si\u0119 p\u0142askie i ju\u017c nie a\u017c tak faliste i atrakcyjne jak niegdy\u015b.<\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 12: Model. \u0179r\u00f3d\u0142o: U. Eco, Historia brzydoty, Rebis, Pozna\u0144 2007, s. 165.<\/p>\n

\n

Rozdzia\u0142 V.<\/b><\/p>\n

<\/a>Czy mo\u017cliwy jest kompromis pomi\u0119dzy lini\u0105 prost\u0105 a falist\u0105       w architekturze. Czy pi\u0119kno w architekturze dom\u00f3w jednorodzinnych to tylko ornament czy mo\u017ce co\u015b jeszcze?<\/b><\/p>\n

 <\/b>            Przez kompromis rozumiem wsp\u00f3\u0142istnienie. Wcze\u015bniej w tej pracy wskazywa\u0142em, \u017ce pe\u0142nym j\u0119zykiem architekta-artysty jest pos\u0142ugiwanie si\u0119 w swych dzie\u0142ach lini\u0105 prost\u0105   i lini\u0105 falist\u0105 oraz wszystkimi odmianami powy\u017cszych linii. Wszystko jeszcze zale\u017cy od intensywno\u015bci ich wyst\u0119powania. Je\u015bli w budynku jednorodzinnym gros kszta\u0142t\u00f3w to prostok\u0105ty i tr\u00f3jk\u0105ty, a linia falista to jedynie zarys dr\u00f3g komunikacyjnych wewn\u0105trz budynku, to w tym przypadku z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce proporcja wyst\u0119powania linii prostych w stosunku do linii falistych nie zosta\u0142a zachowana. Dostrzec pi\u0119kno w takiej budowli jest nam niezmiernie trudno, o ile nie zosta\u0142a ona udekorowana ma\u0142\u0105 architektur\u0105 wok\u00f3\u0142 budynku, ro\u015blinno\u015bci\u0105, kolorem, struktur\u0105 elewacji oraz na przyk\u0142ad faluj\u0105cymi dach\u00f3wkami w niewybijaj\u0105cym si\u0119 kolorze. Zupe\u0142nie odwrotnie rzecz si\u0119 ma, gdy w budynku wi\u0119kszo\u015b\u0107 linii to linie faliste \u2013 p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e: dach, bry\u0142a budynku, otwory okienne, balkony \u2013 \u0142agodnie przechodz\u0105ce z kszta\u0142tu w kolejny kszta\u0142t. Przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce zosta\u0142y zachowane proporcje oraz nie zrezygnowano z symetrii, to takie dzie\u0142o mo\u017ce jawi\u0107 si\u0119 jako pi\u0119kne. Celowo pomijam tu kwesti\u0119 funkcjonalno\u015bci, gdy\u017c przy dzisiejszym rozwoju technologii budowlanych i my\u015bli konstruktorskich mo\u017cliwym jest zbudowanie tego, co kiedy\u015b by\u0142o zupe\u0142nie niemo\u017cliwe.<\/p>\n

Og\u00f3lnie  i w uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce linia prosta symbolizuje dba\u0142o\u015b\u0107 o funkcjonalno\u015b\u0107, natomiast falista zapewni\u0107 mo\u017ce budynkowi walory estetyczne. Kompromis pomi\u0119dzy liniami jest konieczny tak samo, jak jest on konieczny pomi\u0119dzy funkcjonalno\u015bci\u0105  i pi\u0119knem w budynkach jednorodzinnych:<\/p>\n

\u201eBudynki to miejsca gdzie ludzie \u017cyj\u0105, pracuj\u0105, modl\u0105 si\u0119, a pewna forma jest im narzucona od pocz\u0105tku przez potrzeby i pragnienia, kt\u00f3re planowany budynek ma spe\u0142ni\u0107. Gdy nie mo\u017cna skomponowa\u0107 utworu muzycznego nie zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce powinien on by\u0107 s\u0142uchany i w konsekwencji przez kogo\u015b doceniony, z pewno\u015bci\u0105 jest mo\u017cliwe zaprojektowanie budynku bez zamiaru jego podziwiania \u2013 bez zamiaru, to znaczy stworzy\u0107 rzecz estetycznie oboj\u0119tn\u0105. Je\u015bli nawet pojawi\u0105 si\u0119 jakie\u015b jako\u015bci estetyczne w architekturze, to wci\u0105\u017c odnajdujemy siln\u0105 nier\u00f3wnowag\u0119 z innymi formami sztuki. Gdy\u017c \u017caden utw\u00f3r muzyczny lub literacki nie mo\u017ce posiada\u0107 cechy dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cemy powiedzie\u0107 \u017ce tak si\u0119 dzieje, z uwagi na funkcje muzyki, lub z uwagi na funkcje literatury, takie cechy s\u0105 nieosi\u0105galne. Oczywi\u015bcie dzie\u0142o muzyczne lub literackie mo\u017ce posiada\u0107 jak\u0105\u015b funkcj\u0119, jak to dzieje si\u0119 z walcami, marszami czy odami Pindara. Ale wspomniane funkcje nie wywodz\u0105 si\u0119 z istoty sztuki literackiej lub muzycznej.\u201d [39]<\/a><\/p>\n

Najwi\u0119kszym niebezpiecze\u0144stwem na drodze do upi\u0119kszania architektury dom\u00f3w jednorodzinnych jest ich dekorowanie, czyli lepsze lub gorsze formy \u0142agodzenia ostro\u015bci kszta\u0142t\u00f3w budynk\u00f3w. Na zewn\u0105trz osi\u0105ga si\u0119 to przez obsadzanie budynk\u00f3w ro\u015blinno\u015bci\u0105 (drzewa, krzewy), budowaniem fontann, malowaniem na uspakajaj\u0105ce kolory. Wewn\u0105trz budynku podobnemu celowi s\u0142u\u017c\u0105 firany, zas\u0142ony, obrusy, obrazy, rze\u017aby, kominki, kolory. A co je\u015bli tych wszystkich dodatk\u00f3w zabraknie? Prostok\u0105tno-tr\u00f3jk\u0105tny budynek szpeci otaczaj\u0105cy go krajobraz. O stosowanych przez nas \u201eprotezach\u201d, maj\u0105cych wywo\u0142a\u0107 z\u0142udne wra\u017cenie pi\u0119kna, m\u00f3wi\u0142 mi\u0119dzy innymi Roman Ingarden w swoich wyk\u0142adach         z estetyki w kwietniu 1960 roku:<\/p>\n

\u201eNa przyk\u0142ad je\u015bli chodzi o architektur\u0119, to b\u0119dziemy mieli pewne k\u0142opoty z dopatrywaniem si\u0119 w niej form organizmu. Naturalnie, bardzo wiele w architekturze istnieje moment\u00f3w dekoracyjnych, kt\u00f3re s\u0105 przej\u0119te ze \u015bwiata organicznego, ale nie tyle ludzkiego, co przede wszystkim ze \u015bwiata form ro\u015blinnych. Tak\u017ce cz\u0142owiek pojawia si\u0119      w architekturze, ale jako element dekoracji rze\u017abiarskiej, np. wielki portal gotycki b\u0119dzie ozdobiony mn\u00f3stwem rozmaitych \u015bwi\u0119tych, postaci ludzkich itd. Ale jest to ju\u017c rze\u017aba zastosowana do architektury jako element dekoracyjny, nie jest to czysty element architektoniczny.\u201d[40]<\/a><\/p>\n

W kanciastych budynkach prawie zawsze b\u0119dzie pojawia\u0142 si\u0119 pewien element falisto\u015bci, a mianowicie b\u0119dziemy nim my sami, o ile go u\u017cytkujemy. Dla postronnego obserwatora pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jego dzie\u0142em b\u0119dzie istnia\u0142o wiele dysproporcji  i braku dopasowania. Linie w kanciastych budynkach s\u0105 d\u0142ugie a przez to i \u201eci\u0119\u017ckie\u201d,  w por\u00f3wnaniu z filigranowymi liniami cz\u0142owieka, skrywaj\u0105cego w sobie wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i zaskocze\u0144. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 upi\u0119kszenia budynk\u00f3w wspomnianymi wcze\u015bniej dodatkami bardzo im s\u0142u\u017c\u0105 i s\u0105 ze wszech miar po\u017c\u0105dane. Jednak, jak ju\u017c powiedzia\u0142em wcze\u015bniej, jest to niepewna forma dba\u0142o\u015bci o estetyczny wymiar naszych dom\u00f3w.<\/p>\n

Poszukuj\u0105c pi\u0119kna, najpierw dostrzegamy je w drugim cz\u0142owieku i chcieliby\u015bmy, aby podobne wra\u017cenia trwa\u0142y podczas naszego kontaktu z innymi tworami organicznymi    i nieorganicznymi. Gdy natomiast pozbawimy cz\u0142owieka wszystkich tak zwanych dodatk\u00f3w, dekoracji, to w niezniszczonej przez siebie formie nadal pozostaje on pi\u0119knym przedmiotem naszego zachwytu. Natomiast nie dzieje si\u0119 tak w przypadku budynk\u00f3w. SPIS TERE\u015aCI<\/a><\/p>\n

Rozdzia\u0142 VI.<\/b><\/p>\n

<\/a>Praktyczne rozwi\u0105zania. Gaudi i inni<\/b><\/p>\n

Na samym wst\u0119pie przedstawiam zdj\u0119cia zrealizowanych ju\u017c projekt\u00f3w ciesz\u0105cych si\u0119 du\u017cym zainteresowaniem inwestor\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

Fot. nr 13: Budowa domu kopu\u0142y w Polsce. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>: – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

\n\n\n\n
<\/td>\n…<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Fot. nr 14 Wn\u0119trze domu kopu\u0142y. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>:  – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

W tego typu budynkach jest mo\u017cliwe po\u0142\u0105czenie funkcjonalno\u015bci z powszechnie rozumianym pi\u0119knem. Jedynym problemem mo\u017ce by\u0107 ich umeblowanie zw\u0142aszcza gdy b\u0119dziemy chcieli do tego u\u017cy\u0107 drewna. Pr\u00f3cz rozwi\u0105za\u0144 kopu\u0142owych dom\u00f3w pe\u0142nych kr\u0105g\u0142o\u015bci i kulistych kszta\u0142t\u00f3w s\u0105 jeszcze geometryczne kopu\u0142y Richard Buckminster Fullera, kt\u00f3re co prawda pe\u0142ne s\u0105 kanciasto\u015bci, lecz u\u017cyte w nich k\u0105ty s\u0105 rozwarte i rzadko dostrzec mo\u017cna k\u0105ty ostre czy proste. Jest to pewnego rodzaju kompromis pomi\u0119dzy okr\u0105g\u0142ymi domami w kszta\u0142cie pi\u0142ki a obecnie stawianymi kanciastymi klockami dom\u00f3w jednorodzinnych.<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

Fot. nr 15: Dom jednorodzinny, kopu\u0142a Fullera. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/a>:  – data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>\n

\n

Cz\u0142owiek w pewnym okresie swego \u017cycia na ziemi zdecydowa\u0142 si\u0119 na […]<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tWr\u00f3\u0107 do cz\u0119\u015bci 1<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tPrzejd\u017a do cz\u0119\u015bci 3<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

autor: mgr Mieczys\u0142aw Aleksander Sowi\u0144ski Fot. nr 3: Projekt \u201eTyberiusz\u201d dom jednorodzinny \u2013\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0– data dost\u0119pu: 07 wrze\u015bnia 2009r. Kolejno od lewej: front budynku i rzut parteru Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o w wra\u017ceniach i odczuciach, kt\u00f3re mieli\u015bmy podczas ogl\u0105dania pierwszego projektu z fotografii nr 1. Kolejne nie zaskakuj\u0105 nas niczym szczeg\u00f3lnym, a zw\u0142aszcza nie odnajdujemy w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":35228,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"no-sidebar","site-content-layout":"page-builder","ast-site-content-layout":"full-width-container","site-content-style":"unboxed","site-sidebar-style":"unboxed","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"disabled","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"disabled","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-4018","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4018"}],"version-history":[{"count":54,"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35229,"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4018\/revisions\/35229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alians.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}